Czy kawa jest paleo?

Kawa to jeden z najpopularniejszych napojów na naszej planecie. Do niedawna była uważana za niezdrową używkę i wciąż wielu lekarzy zaleca pacjentom jej odstawienie. Jaka jest prawda? Czy kawa jest zdrowa? Czy picie kawy daje korzyści zdrowotne? Czy kawa jest paleo?

kawa-paleo-smak

Kawa jest napojem neolitycznym – pierwsze udokumentowane wzmianki i piciu wywaru z uprażonych nasion kawowca pochodzą zaledwie sprzed 500 lat, choć według legend jej pobudzające właściwości odkryto już ponad 1000 lat temu. Czy fakt, że nasi paleolityczni przodkowie nie pili kawy, automatycznie powoduje, że jest ona dla nas niezdrowa?

Mało który napój został tak gruntownie przebadany jak kawa i dziś możemy powiedzieć, że mamy dość dobrą wiedzę na jej temat.

Czy kawa jest zdrowa? Zalety picia kawy:

  • prawie wszystkie badania mają jeden wynik – umiarkowane picie kawy jest bardzo zdrowewydłuża życie oraz chroni nas przed rakiem, cukrzycą, depresją, chorobami wątroby, Alzheimerem i wieloma innymi schorzeniami
  • kawa zawiera ogromne ilości przeciwutleniaczy i to pewnie tłumaczy jej prozdrowotne właściwości. We współczesnej zachodniej diecie kawa dostarcza więcej antyoksydantów niż warzywa i owoce razem wzięte!

Czy kawa jest zdrowa? Wady picia kawy:

  • kofeina stymuluje wydzielanie hormonu stresu kortyzolu, którego przedłużający się podwyższony poziom działa bardzo negatywnie na nasze zdrowie (czytaj więcej: Stres)
  • taniny z kawy zmniejszają wchłanianie żelaza
  • kawa drażni układ pokarmowy i nie jest wskazana w przypadkach zespołu jelita drażliwego, wrzodów i podobnych schorzeń
  • duże ilości kawy negatywnie wpływają na produkcję plemników
  • kawa palona/prażona zawiera niewielkie ilości rakotwórczego akrylamidu

Mimo dość sporej wiedzy na temat kawy, wciąż występują w niej lekkie sprzeczności. Mimo iż ludzie pijący umiarkowane ilości kawy chorują rzadziej na cukrzycę niż wzbraniający się od niej (długoterminowe badania: 1, 2 i 3), to mamy także udokumentowane działanie kawy sprzyjające insulinooporności (krótkoterminowe badania: 4, 5 i 6), choć wydaje się, że w tym ostatnim przypadku chodzi głównie o kofeinę, a nie inne składniki kawy.

Ostatnie badania jednak wydają się rozwiewać te sprzeczności. Koefina jest metabolizowana przez enzym kodowany przez gen o symbolu CYP1A2. Nie wiem, jak to wygląda w polskiej populacji, ale 50% Amerykanów ma wariant genu CYP1A2, który wolno rozkłada kofeinę.

Posiadaczom tego „powolnego” genu, większe ilości kawy (szczególnie pitej późno w ciągu dnia) mogą nie służyć, podczas gdy ludzie z „szybkim” wariantem nie muszą się kofeiny za bardzo obawiać. Badania pokazują większe prawdopodobieństwo chorób (np. nadciśnienia – źródło) u osób wolniej metabolizujących kofeinę.

Antykoncepcja hormonalna zwiększa wrażliwość na kofeinę i spowalnia jej usuwanie z organizmu niezależnie od genów.

To właśnie kofeina i jej wpływ na nasz układ hormonalny są najbardziej istotne. Na nic zda się najlepsze i najzdrowsze odżywianie, jak będziemy mieć rozregulowane hormony. Jeśli pierwszą rzeczą, jaką robisz rano, jest włączenie ekspresu do kawy i nie funkcjonujesz prawidłowo bez jej wypicia, to na pewno jest to zła sytuacja.

Najlepiej unikać picia kawy z samego rana i wieczorem, pozwalając swoim hormonom mieć zdrowe poziomy i zapewniając sobie spokojny sen i naturalne przebudzenie się (czytaj więcej: Zdrowy sen). Staraj się nie pić kawy w ciągu pierwszej godziny po przebudzeniu.

Kilka filiżanek kawy w ciągu dnia na pewno nie zaszkodzi. Jeśli jednak widzisz zły wpływ kofeiny na swoje zdrowie (różni ludzie mają różną na nią wrażliwość), to możesz spróbować kawy bezkofeinowej, która także jest zdrowa, choć ma nieco mniej przeciwutleniaczy.

Kofeina może też mieć pozytywne efekty zdrowotne – badania pokazały, że starsze kobiety przyjmujące więcej niż 261 mg kofeiny dziennie (2-3 filiżanki kawy, 5-6 filiżanek herbaty) mają mniejsze ryzyko demencji.

Uwaga panie w ciąży! Nie przesadzajcie z kawą, a najlepiej pijcie bezkofeinową. Kofeina przenika przez łożysko i badania korelują spożycie kofeiny z niską wadą urodzeniową (źródło) i większym ryzykiem otyłości w dzieciństwie (źródło). Niewielkie ilości kofeiny przechodzą z krwi do mleka, więc mamy karmiące także zrobią lepiej, jak nie będą pić za dużo albo za mocnej kawy.

Panowie planujący spłodzenie potomka powinni uważać z piciem dużych ilości kawy. Badania mężczyzn uczestniczących w programie in-vitro pokazały, że panowie pijący bardzo mało albo w ogóle kawy potrafili zapłodnić partnerki w 52% przypadków, a ci pijący dużo kawy mieli dużo mniejsze szanse – tylko 19% (czytaj więcej: Trzeźwi wegetarianie mają kiepską spermę).

filizanka-kawy-paleo-smak

Osoby chore na celiakię albo uczulone czy nadwrażliwe na gluten także powinny uważać – kawa może uczestniczyć w reakcjach krzyżowych z glutenem – jeśli po przejściu na paleo twoje zdrowie nie poprawiło się, to możesz czasowo, dla testu, całkowicie wykluczyć kawę.

Kawa może mieć także negatywny wpływ na zdrowie w chorobach autoimmunologicznych – jeśli stosujesz protokół autoimmunologiczny, to warto rozważyć chociaż chwilową rezygnacje z jej picia.

Naturalnym efektem reakcji Maillarda (obróbka termiczna pokarmów zawierających białko i węglowodany) są różne substancje, wśród nich uważany za rakotwórczy akrylamid. Każda czarna kawa zawiera niewielkie ilości akrylamidu, ale przyjmuje się, że w takich dawkach jest on nieszkodliwy. Jeśli jednak chcesz całkowicie uniknąć akrylamidu w kawie, wybierz kawę zieloną.

A co z kawą rozpuszczalną? Czy jest ona zdrowa? Kawa rozpuszczalna jest po prostu wysuszoną kawą parzoną. Zawiera mniej kofeiny niż zwykła kawa i zależnie od metody produkcji – mrożenia albo suszenia termicznego – ma nieco wyższe albo trochę niższe ilości przeciwutleniaczy. Badania na ten temat nie są do końca zgodne, ale na pewno kawa rozpuszczalna nie jest dużo gorsza od zwykłej.

Nie musisz wydawać więcej pieniędzy na ekologiczną kawę – badania pokazują, że prażenie rozkłada wszystkie pestycydy.

Podsumowując – kawa to najważniejsze źródło przeciwutleniaczy we współczesnej diecie – dostarcza jej więcej niż zielona herbata, czerwone wino i zdecydowana większość warzyw i owoców – i to jest główna przyczyna jej prozdrowotnego działania. Kofeina z kawy jest jednak używką, która uzależnia i ma wpływ na nasz układ hormonalny, więc powinniśmy z jej piciem nie przesadzać.

Współczesne pożywienie jest tak ubogie w świeże warzywa i owoce, że napoje takie jak kawa, herbata i wino dostarczają nawet do 80% całkowitego spożycia przeciwutleniaczy! Z drugiej zaś strony większość populacji nie potrafi się obudzić bez kawy i z powodu spożywania dużych ilości kofeiny żyje w chronicznym stresie.

Tylko bardzo nieliczne owoce (ciemne jagody jak goji, acai, owoce bzu albo czarna porzeczka) mają więcej antyoksydantów w porcji niż kawa. Borówki albo porzeczki jemy w niewielkich ilościach tylko w sezonie, a kawę pijamy codziennie, dlatego też nawet w żywieniu paleo, kawa może być wciąż jednym z ważniejszych źródeł przeciwutleniaczy. Nie oznacza to jednak, że kawa może zastąpić jedzenie owoców i warzyw!

Mamy nawet badania polskiej populacji, pokazujące że nasi rodacy większość zdrowych polifenoli spożywają właśnie pod postacią kawy i herbaty.

Kawa jest zdrowa i paleo jeśli:

  • pijesz ją bez cukru i mleka (mleko kokosowe może być)
  • nie jesteś od niej uzależniony(a), nie masz problemów ze snem i możesz się bez niej normalnie obudzić
  • pijesz umiarkowane ilości (około 4 filiżanek dziennie)
  • nie masz większych problemów z układem pokarmowym
  • nie cierpisz na choroby autoimmunologiczne

Jeśli masz pewność, że możesz się normalnie obudzić bez wypicia kawy, to możesz ją pić rano. Najlepiej jednak od czasu do czasu upewnij się, że masz zdrowy układ hormonalny, powstrzymując się na tydzień-dwa od picia kawy rano (albo nawet w ogóle) lub też zastępując ją wersją bezkofeinową.

Jeśli masz sen i stres (kortyzol) pod kontrolą, a drażniące działanie kawy na układ pokarmowy nie powoduje większego dyskomfortu, to możesz pić kawę na zdrowie.

O ile dobrze tolerujesz nabiał (laktozę i kazeinę) i nie masz żadnych chorób autoimmunologicznych, to pewnie bez większej szkody możesz do kawy dodać tłustą śmietanę albo mleko. Uwaga na zabielacze do kawy bez mleka – badania pokazują, że spowalniają one przyswajanie polifenoli z kawy (źródło).

Zwróć też uwagę na jakość kawy. Tanie popularne marki kawy rozpuszczalnej są robione z ziaren gorszej jakości i zawierają często ochratoksynę A z pleśni (grzyb Aspergillus ochraceus). Długość palenia kawy też jest istotna – najbardziej wartościowa będzie kawa palona krótko, a nie spalona, jak to czasem w sklepach bywa.

Uwaga na napoje kawowe w proszku, np. „capuccino” – one nie mają z prawdziwą kawę nic wspólnego. Sprawdź dobrze etykietkę takiej „kawy”, a zobaczysz, że zawiera ona między innymi cukier i uwodornione kwasy tłuszczowe (czyli tłuszcze trans) – są one w składzie jako oleje albo tłuszcze roślinne, które zostały potwornie przerobione przemysłowo, żeby miały konsystencję proszku.

Kawa (bez mleka i cukru) to jeden z najzdrowszych napojów na naszej planecie, a dla wielu także jeden z najsmaczniejszych. Jeśli jednak nie lubisz tego smaku, to nie musisz pić kawy na siłę – z powodzeniem ją zastąpi zielona herbata.

Podyskutuj o różnych pokarmach i ich miejscu w żywieniu paleo: polskie forum paleo. Zadaj pytanie albo podziel się swoimi doświadczeniami i pomóż innym!


Chcesz dostawać informacje na maila o nowych postach na stronie PaleoSMAK? Nie spamujemy, szanujemy prywatność i zawsze możesz się wypisać.

Czytaj więcej: Dieta paleo | Paleo dla początkujących | Efekty diety paleo | Żywieniowe fakty i mity | Dieta na… | Paleo dla dzieci? | Styl życia paleo

Dodaj komentarz przez Facebooka poniżej albo formularzem na dole strony:

24 komentarze do “Czy kawa jest paleo?”

  1. Każdy pokarm, który wywołuje potrzebę wypróżnienia się w ciągu godziny od spożycia uważam za truciznę. (Dr Ewa Bednarczyk – Witoszek)

    1. To takie mieszanie faktów z kłamstwami. Rzeczywiście kofeina jest najbardziej problematycznym składnikiem kawy, o czym pisałem powyżej. Ale cytowany wpis nie linkuje żadnych badań naukowych, czyli tylko przedstawia poglądy autora (który jest ignorantem, jak pomija kwestie przeciwutleniaczy, które są jednym z najbardziej wartościowych składników kawy). A mój wpis linkuje całkiem sporo badań. No ale wiem, według teorii spiskowych wszystkie badania są fałszywe i robią je kosmici chcący nas zabić 🙂

  2. zmieniając temat mam pytanie przy chorobie autoimmunologicznej (twardzina) jaką mogę herbatę pić?

    1. Każdą zrobioną z liści i może kwiatów, ale nie nasion. Więc zwykła herbata i większość ziół powinny być dozwolone.

  3. Piję jedną kawę dziennie, nie słodzę, ale nie wyobrażam sobie jej wypić bez mleka… 🙁 Czy kawa z małą ilością mleka bez laktozy może być?

    1. Jak dobrze tolerujesz nabiał, to jedz go na zdrowie. Jeśli źle tolerujesz kazeinę albo laktozę, to nie powinnaś go jeść. Sprawdź sama na sobie, nikt inny tego nie wie.

    2. Ludzie, nie dajce sie zwariować. nie róbcie z diet aż takiej religii i to restrykcyjnej. Ja z dwoswiadczenia wiem ze im bardziej trzymasz sie surowo czegoś (mam na mysli diety ) tym bardziej stresujesz sie zjedzac cos ,,zakazanego” i gorzej z Twoim zdrowiem. Ja pije 3 czarne kawy dziennie, czasem jem słodycze (ale mnie do nich nie ciągnie ) , wróciłam do pieczywa od czasu do czasu i jest lepiej niż było. Cieszę sie jedzeniem. A nietolerancje to chyba był moj wymysł. Przekonałam sie o tym mieszkając w Afryce i jedząc wszystko co oferowali. Oczywiście dużo mięsa , ryb, jaj (wszystko świeże ) , słodkich owoców, ale także świeżutkiego jeszcze ciepłych bagietek i innych słodkości od czasu do czasu (bo nie były tak słodkie jak tu i robione na poczekaniu, wiec wszystko bez chemii i konserwantów). Nigdy nie czułam sie lepiej i moja skóra nie wygladała lepiej, plus zero alergii. Niestety tutaj juz takie jedzenie nie działa. Wszystko jest przetworzone, nawet mięso, a ryby juz tak nie smakują.

  4. A czy kawa pita codziennie przez 13 latka (czesto w dużych ilościach ) ma na niego zły wpływ? (czy oslabia serce itp)

    1. 13-latek nie powinien przyjmować tyle kofeiny, nawet jak ma geny umożliwiające mu jej szybkie usuwanie z organizmu.

  5. Znasz i mógłbyś polecić jakieś kawy bezkofeinowe? Bo jedyne jakie ja widzę w sklepach to zbożowe…

    1. Kawa z cykorii, ale 100% cykorii. Lub normalną bezkofeinowa, ale podobno taka jest niezdrowa. Albo pij normalną kofeinowa, dobrą gatunkowo, parzona w ekspresie lub aeropressie z dodatkiem masła i oleju kokosowego.

  6. @Grzegorz
    A czy masz wiedzę, czy osoby z chorobami autoimmunologicznymi mogą pić kawę z cykorii? W teorii jest to napój bezglutenowy, ale czy mimo to może szkodzić?

  7. Kawa to dla mnie nawyk;) ale bez niej sobie dnia nie wyobrażam. Jak wstaje rano to automatycznie wstawiam czajnik z wodą i robię kawkę.To nałóg;) W pierwszej kolejności zajmę się słodyczami bo to jest jeszcze większy nałóg!!!!!!!

  8. Witam. Chciałabym jak najwięcej dowiedzieć się na temat paleo bo planuję na tą dietę przejść. W sumie to szukam skutecznego sposobu na zdrowy styl życia i wolę tego nie nazywać dietą bo to mi się źle kojarzy. teraz wszyscy są na diecie a ja chcę zdrowo żyć. Sprawa kawy bardzo mnie interesuje bo bardzo ją lubię i mogę ją ewentualnie zmniejszyć do jednej rano. Czy to jakiś problem żeby paleo przebiegała prawidłowo.

    1. Liliana, wiele osób na paleo pija kawę, ale różne osoby różnie tolerują różne pokarmy, więc niektórzy mogą pić dużo kawy bez problemu, inni się będą źle czuć po jednej filiżance na tydzień. Sprawdź na sobie, a przede wszystkim zrób sobie mały odwyk od kawy, szczególnie rano.

Dodaj komentarz

Twój adres nie zostanie opublikowany. Pola wymagane są oznaczone symbolem *